MENOPOZ

Tanım

Menopoz; adetlerin en az 1 yıl süre ile kesilmiş olması ve overlerin (yumurtalıkların) artık yumurta üretme yeteneklerini kaybetmesi olarak tanımlanabilir. Menopoz 40-58 yaş arasında  herhangi bir zamanda ortaya çıkabilmekle birlikte ortalama olarak 51 yaş civarında görülmektedir.

Nedenleri

Menopoz esasında kadının doğası gereği fizyolojik olarak ortaya çıkan bir durumdur. Perimenopoz adı verilen menopoz öncesi dönemde overlerden hormon salınımında belirgin bir azalma olmaktadır.

Menopoz 40 yaşından önce ortaya çıkarsa bu duruma; prematür menopoz (erken menopoz) adı verilir. Prematür menopoz doğal olabileceği gibi şu durumlara bağlı olarak ta ortaya çıkabilir:

• Ailede erken menopoz hikayesinin olması
• Otoimmün hastalıklar
• X kromozomuna ait bozukluklar
• Medikal tedaviler ( pelvik cerrahi, overlerin cerrahi olarak çıkartılması, kemoterapi ve pelvik radyoterapi)
• Kan östrojen düzeylerinde azalmaya neden olan ilaçlar
• Sigara

Risk faktörleri

Menopoz artan yaşla beraber ortaya çıkan fizyolojik bir durum olduğu için; menopoza neden olabilecek herhangi bir risk faktörü bulunmamaktadır. Ancak prematür menopoz riskini arttıran en önemli faktörün aile hikayesi olduğu akılda tutulmalıdır.

Semptomlar

Menopoz yaklaştıkça kadınlar pek çok fiziksel ve ruhsal semptomlara maruz kalırlar. Bu semptomlar arasında:

• Düzensiz adet görme
• Sıcak basması ve gece terlemeleri
• Uyku düzeninde bozukluk ve uykusuzluk
• Anksiyete
• Depresyon
• Ciltte kuruma
• İrritabilite
• Vajinal kuruluk ve ağrılı cinsel ilişki
• Konsantrasyon bozukluğu
• Hafızada zayıflama
• Cinsel isteksizlik
• İdrar yapmada güçlük
• Baş ağrısı
• Eklem ağrıları
• Yorgunluk
• Sabahları erken uyanma
• Sinirlilik

Tanı

Öncelikle doktorunuz tarafından şikayetlerinizle ilgili ayrıntılı bir sorgulama ve jinekolojik muayene yapılacaktır. Aynı zamanda pap smear ve bazı kan testlerinin de yapılması gerekmektedir. Menopoz tanısı genellikle; önceden düzenli adet gören kadınlarda 1 yıl ve daha uzun süreli adetsiz dönem hikayesi ile konulabilmektedir.

Özellikle histerektomi (rahim alınması) operasyonu geçiren kadınlarda adetler ortadan kalkacağı için ya da zaten düzensiz adet paternine sahip kadınlarda, kesin menopoz tanısı kanda FSH (folikül stimüle edici hormon) düzeylerine bakılarak konulabilmektedir. FSH düzeyinin 40’ın üzerinde olduğu durumlar menopozun göstergesidir.

Tedavi

Aslında menopoz doğal bir süreç olup tedavi gerektirmemektedir. Ancak menopozda düşük östrojen seviyelerine bağlı olarak ortaya çıkan semptomlar ve hastalıklar açısından tedavi gerekebilmektedir. Bu durumlar arasında vajinal kuruluk, sıcak basmaları ve osteoporoz (kemik erimesi) yer almaktadır.

Hormon replasman tedavisi (HRT)

Menopozda kullanılmak üzere hazırlanmış çok sayıda farklı hormon preparatı bulunmaktadır. Bunlar içerdikleri hormon tiplerine göre:

• Doğal, sentetik ve bitkisel kaynaklı östrojen ve progesteronlar
• Östrojen, progesteron veya her ikisini de içeren preparatlar
• Ufak dozlarda androjen hormonu içeren preparatlar,  olarak sınıflanabilir

Ayrıca preparat tiplerine göre farklı bir sınıflama da yapılabilir:

• Tablet
• Jel
• Deriye uygulanan yapıştırma tarzındaki preparatlar
• Vajinal tabletler
• İğneler
• Cilt içine yerleştirilen pelletler

Yapılan çok sayıda araştırma göstermiştir ki; HRT’nin 5 yıldan uzun süreli kullanımında kar-zarar oranı zarar lehine artmaktadır. Ancak bu sonuçlar konjuge östrojen ve medroksiprogesteron asetat içeren preparatlarla yapılan çalışmalara ait olup, estradiol ve doğal progesteron içeren preparatların daha düşük risk taşıdığı öne sürülmektedir. Dikkat edilecek diğer bir nokta ise; HRT’nin kullanım zamanıdır.

Menopozun erken dönemlerinde (özellikle 50 yaş civarında) kombine HRT kullanımının daha ileriki yaşlarda kullanıma göre daha az risk taşıdığı belirtilmektedir.

Fitoöstrojenler

Fazla miktarlarda fitoöstrojen (yani bitkisel östrojen) içeren gıdaların tüketimi faydalı olabilmektedir. Fitoöstrojenlerin HRT’ye göre daha az risk taşıdığı bilinmektedir. Fitoöstrojenler; soya fasulyesi gibi besinlerde bulunduğu gibi kapsül formları da mevcuttur.

Diyet

Menopoz sürecinde sağlıklı beslenmeye özen göstermek gerekmektedir. Bu hem ruhsal açıdan kadının kendisini daha iyi hissetmesini sağlar hem de kalp hastalığı, osteoporoz ve bazı kanser türlerine ait risklerde azalmaya neden olur. Beslenmede düşük yağlı, bol sebze ve meyve içeren ayrıca kalsiyum ve D vitamininden zengin diyet uygulanması gerekmektedir.

Kafein ve alkol

Kafein ve alkol alımının kesilmesi ya da azaltılması özellikle unutkanlık, anksiyete gibi semptomları azaltmakta ayrıca kalsiyum kaybını da engellemektedir.

Sigara

Sigaranın bırakılması kalp hastalığı, erken menopoz ve osteoproz riskini azaltmaktadır.

Düzenli egzersiz

Düzenli egzersiz sıcak basmalarını hafifletmektedir. Ayrıca yürüyüş, merdiven çıkma ve ağılık kaldırma gibi egzersiler kemikleri güçlendirerek, osteoporoz riskini azaltmaktadır.

Stres yönetimi

Anksiyete ve gerginlik başta olmak üzere menopozal semptomlarda faydalıdır. Derin nefes çalışmaları, masaj, yoga, ılık banyo ve hafif müzik relaksasyon tekniklerinden bazılarıdır.

Yardımcı ürünler

Nemlendirici ve kayganlaştırıcı jel ve kremler özellikle vajinal kuruluk açısından faydalıdır.

Hormon içermeyen medikasyonlar